Sezai KAYA, Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri, Gümrük ve Ticaret Eski Müfettişi

12.09.2026

Franchise sözleşmesi kapsamında ödenen telif hakkı, royalti veya lisans ücretlerinin gümrük kıymetine (vergi matrahına) dahil edilip edilmeyeceği, ödemenin niteliğine ve ithal edilen eşya ile olan hukuki/ticari bağına göre belirlenir.

Konuyla ilgili gümrük mevzuatı (4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 27/1-c, Gümrük Yönetmeliği m. 56, Gümrük Genel Tebliği Seri No: 2) ve Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) Kıymet Kompendiyumu (Tavsiye Kararı 4.17) çerçevesinde hukuki esaslar şu şekildedir:

1-Genel İlke: İki Temel Şartın Birlikte Varlığı

Bir royalti, lisans veya telif hakkı ödemesinin gümrük kıymetine ilave edilebilmesi için şu iki şartın birden gerçekleşmesi zorunludur:

İthal eşyası ile ilgili olması: Ödemenin doğrudan ithal edilen eşyaya, eşyanın üzerindeki markaya veya eşyanın imalatında kullanılan haklara dayanması.

Satış koşulu olması: Ödemenin, ithalatçının eşyayı satın alabilmesi için satıcı/lisans veren tarafından vazgeçilmez ve esaslı bir şart olarak koşulmuş olması.

2-Franchise Sözleşmelerinde Gümrük Kıymetine Girmeyeceği Durumlar (Tavsiye Kararı 4.17)

Franchise sistemlerinde ödenen telif/royalti ücretleri genel kural olarak gümrük kıymetine dahil edilmez.

Sistem ve Marka Kullanım Bedeli: DGÖ Kıymet Kompendiyumu’nun 4.17 sayılı Tavsiye Kararı uyarınca; franchise alanın (ithalatçı), franchise veren şirkete mağazaların işletilmesi, iş süreçleri (“sistem”) ve markanın genel kullanımı karşılığında nihai ürün satışları üzerinden ödediği royalti/telif ücreti, ithal edilen girdilerin/eşyaların fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına eklenmez.

Girdilerin Niteliği: İthal edilen girdi veya malzeme patentsiz, doğrudan fikri mülkiyet hakkı içermeyen veya standart nitelikte bir eşya ise; ödenen franchise bedeli ithal eşyasının kendisiyle değil, franchise sisteminin ve markasının Türkiye’deki kullanımıyla ilgili kabul edilir.

Çoğaltma ve Dağıtım Hakları: Gümrük Kanunu’nun 27/5 maddesi gereğince; eşyanın Türkiye’de çoğaltılması hakkı için yapılan ödemeler ile ihraç amacıyla satışında bir satış koşulu olmaması kaydıyla dağıtım veya tekrar satış hakları için yapılan ödemeler gümrük kıymetine ilave edilmez.

3- Franchise Ödemelerinin Gümrük Kıymetine Gireceği Durumlar

Eğer franchise sözleşması altındaki ödeme aşağıdaki nitelikleri taşıyorsa gümrük kıymetine eklenir:

Eşyanın Satış Koşulu Olması: Franchise alan firma, söz konusu ithal eşyasını ancak bu telif/royalti ücretini ödemek şartıyla satın alabiliyorsa ve eşyayı satıcı ile ilişkisi olmayan başka tedarikçilerden temin etme özgürlüğüne sahip değilse.

Markalı/İşlenmiş Eşya İthalatı: İthal edilen eşya doğrudan franchise markasını taşıyan ve aynı durumda yeniden satılan ya da sadece önemsiz/küçük bir işlemden (paketleme, sulandırma vb.) geçen bir ürün ise.

Eşya Fiyatına veya Miktarına Bağlılık: Ödeme tutarı doğrudan ithal edilen eşyanın birim fiyatı, miktarı veya tutarı esas alınarak belirleniyorsa ve eşya ile bağ kurulabiliyorsa.

4-Beyan Usulü ve KKDF / KDV Boyutu

İstisnai Kıymet Beyanı: Gümrük kıymetine girmesi gereken franchise telif/royalti tutarı ithalat anında tam olarak bilinmiyorsa ve hasılat üzerinden sonradan hesaplanacaksa, Gümrük Yönetmeliği’nin 53. maddesi uyarınca istisnai kıymet yoluyla beyan edilip takip eden dönemlerde tamamlayıcı beyanname verilir.

KKDF Kesintisi: Tamamlayıcı beyan verilmesi gereken süreden önce franchise ücretinin transferi yapılması ve stopaj vergisinin ilgili vergi dairesine ödenmesi halinde bu tutarlar üzerinden KKDF kesintisi yapılmaz.

Vergi Dairesi Beyanı (KDV): Ödeme gümrük kıymetine girmiyorsa (yani sadece hizmet/hak kiralama niteliğindeyse), gümrükte vergilendirilmez; 2 No’lu KDV beyannamesi ile sorumlu sıfatıyla vergi dairesine beyan edilir.

Özetle; franchise sözleşmesi kapsamında ödenen telif/royalti ücretleri genel kural olarak mağaza işletim sistemi ve marka kullanımı karşılığı yapıldığından gümrük kıymetine girmez .

Ancak ödemenin doğrudan ithal edilen eşyanın satın alma koşulu olması veya eşyanın kendisiyle birebir ilişkili bulunması halinde gümrük kıymetine eklenmesi zorunludur