Sezai KAYA, Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri, Gümrük ve Ticaret Eski Müfettişi

29.04.2026

Gümrük Tarife Cetveli’nin Yorumu ile İlgili Genel Kurallar (GYK) 3(b) maddesi Açıklama Notlarına göre; birleşik eşyalarda veya perakende satılacak hale getirilmiş setlerde eşyaya mümeyyiz vasfını (esas karakterini) veren özellik 5 temel kritere göre belirlenir:

– Kullanımındaki önemi.

– İçeriği,

– Hacmi, ağırlığı veya miktarı,

– Kıymeti

– Kriterlerin eşitliği durumu

Bahse konu 5 kriter arasında kesin bir sıralama veya hiyerarşi yoktur; hangi kriterin baskın çıkacağı tamamen “eşyanın cinsine ve setin doğasına” göre değişiklik gösterir. Bu 5 kriterin uluslararası sınıflandırma kararlarında (AVİ ve BTB) pratikte nasıl uygulandığını şu şekilde özetleyebiliriz:

1. Kullanımındaki Önem (İşlevsel Rol) Kriterinin Uygulanması

Birçok sette, eşyaların fiziksel boyutuna veya değerine bakılmaksızın, setin varlık amacını (ana işlevini) gerçekleştiren parça esas karakteri belirler.

Örnek (Şarap Servis Seti): Ahşap bir kutu içinde tirbuşon, şarap damlama halkası, tıpa ve cam termometreden oluşan bir sette, şarap servisinde temel kullanım amacı şişeyi açmak olduğu için esas karakteri “tirbuşon” verir. Tirbuşon olmadan setteki diğer eşyaların hiçbir işlevi kalmayacağı için ahşap kutunun hacmi veya termometrenin kıymeti göz ardı edilir ve tüm set el aleti (tirbuşon) olarak sınıflandırılır.

2. İçerik (Maddenin Cinsi/Yapısı) Kriterinin Uygulanması

Setin veya birleşik eşyanın vadedilen temel niteliğini hangi maddenin (içeriğin) sağladığına bakılarak uygulanır.

Örnek (Soğutma Matı): Evcil hayvanlar için satılan; dışı su geçirmez tekstil kılıf, içi hücresel plastik köpük ve karboksimetilselüloz “jel”den oluşan bir serinletme matında, tekstil sadece örtü, sünger ise sadece taşıyıcı görevi görür. Ürüne serinletme etkisini ve temel karakterini veren unsur “jel”in (içeriğin) kendisidir. Bu nedenle eşya, tekstil tarifesinde değil, jeli oluşturan kimyasal/plastik madde tarifesinde sınıflandırılır.

3. Ağırlık, Miktar ve Hacim Kriterlerinin Uygulanması

Parçaların kullanım öneminin birbirine yakın olduğu veya ana malzemenin fiziksel olarak paket içinde bariz bir üstünlük kurduğu durumlarda bu kriterler devreye girer.

Örnek (Spagetti Seti): Bir kutu içinde sunulan pişirilmemiş spagetti, küçük bir poşet peynir ve küçük bir teneke domates sosundan oluşan yemek setinde; makarnanın ağırlık, miktar ve hacim olarak sos ve peynire göre çok daha baskın ve yemeğin ana unsuru olması nedeniyle esas karakteri makarna belirler.

4. Kıymet (Değer) Kriterinin Uygulanması

Kıymet kriteri setteki parçalardan birinin diğerlerine göre ezici bir maddi değere sahip olduğu durumlarda dikkate alınır. Ancak kullanım amacı (işlevsellik) veya ağırlık/hacim gibi fiziksel özellikler kıymet kriterini saf dışı bırakabilir.

Örnek: (Porselen Set): Porselen çay fincanları ile birlikte satılan ahşap altlıklarda porselenin değerinin yüksek olması,

Örnek: (Saç Kesim Seti): Lüks deri çanta içindeki saç kesim setinde işlevselliğin deri çantanın değerinin saf dışı bırakması

5. Kriterlerin Eşitliği Durumu (GYK 3(c) Kuralına Geçiş)

Yukarıdaki kriterler (hacim, ağırlık, kıymet, işlev) uygulandığında setteki birden fazla parçanın eşit derecede karaktere sahip olduğu ve birinin diğerine üstünlük sağlayamadığı tespit edilirse, yukarıdaki kriterler terk edilerek eşya numara sırasına göre sonuncu pozisyonda (GYK 3/c) sınıflandırılır.

Örnek (Vlog Kiti): Akıllı telefonla video çekmek için satılan ve içinde “Tripod” ile “LED Halka Lamba” bulunan bir sette; tripodun sağladığı stabilite ile lambanın sağladığı aydınlatma, vlog çekimi faaliyeti açısından eşit derecede önemlidir. Ağırlık, kıymet veya kullanım önemlerinden hiçbiri diğerine üstün gelemediği için (mümeyyiz vasfı veren parça seçilemediği için) set, 5 kriterin dışına çıkarak GYK 3(c) kuralı gereğince tarife cetvelinde en sonda yer alan “Plastik Tripod” (96.20) pozisyonunda sınıflandırılır