Sezai KAYA, Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri, Gümrük ve Ticaret Eski Müfettişi

13.11.2026


SORU:

Bir gümrük beyannamemizde ihtirazi kayıtla vergileri ödedik. Şimdi geri verme kaldırma başvurusu mu yapmalıyız, yoksa üst makama itiraz mı etmeliyiz? Kafamız karıştı.

CEVAP:

Vergi ve gümrük hukukunda beyan, kural olarak mükellefin veya yükümlünün hür iradesine dayanan bir hukuki işlemdir. Kişi, kendi hukuki ve ekonomik değerlendirmesini yaparak beyanını oluşturur ve bu beyanın sonuçlarına katlanmayı kabul eder. Bu yönüyle beyan, beyan sahibinin hür iradesinin ürünü olup idareye yöneltilmiş bir irade açıklamasıdır.

Ancak uygulamada, idarenin yerleşik yorumunu veya bağlayıcı nitelikte olmasa dahi fiilen zorlayıcı etkisi bulunan uygulamalarını bilen beyan sahipleri, ceza, gecikme faizi veya işlem yapılmaması riskiyle karşılaşmamak adına, kendi hukuki görüşlerine aykırı şekilde beyan vermek zorunda kalabilmektedir. İşte bu durumda ihtirazi kayıt, beyan sahibinin hukuki görüşünü saklı tuttuğunu ve beyanın kendi gerçek iradesini yansıtmadığını ortaya koyan bir hukuki araç olarak karşımıza çıkar.

İhtirazi kayıtla verilen beyanda, görünüşte bir beyan mevcut olsa da, bu beyan tam ve serbest bir iradenin ürünü değildir. Beyan sahibi, idarenin nasıl bir işlem tesis edeceğini önceden bildiği için, yaptırım korkusuyla idarenin beklentisine uygun bir beyan vermekte; bu durum ise beyan iradesini sakatlamaktadır. Dolayısıyla ihtirazi kayıt, beyanın aslında idarenin fiili yönlendirmesiyle yapıldığını gösteren açık bir irade açıklamasıdır.

Bu nedenle ihtirazi kayıtla yapılan beyanlara dayanılarak tesis edilen işlemlerin, klasik anlamda “beyan üzerine yapılan işlem” olarak değil, özünde idarenin işlemi olarak değerlendirilmesi gerekir. Zira belirleyici olan irade, beyan sahibinin değil, idarenin yorum ve uygulamasıdır.

Bu yaklaşımın doğal sonucu olarak, ihtirazi kayıtla ödenen vergiler bakımından başvurulacak yolun geri verme (iade) talebi değil, idari işlemin hukuka aykırılığına yönelik üst makama itiraz veya yargı yoluna başvuru olması gerektiği kabul edilmelidir. Çünkü ortada hatalı veya fazla ödenmiş bir vergi değil; hukuka aykırı olduğu ileri sürülen bir idari işlem bulunmaktadır.

Sonuç olarak ihtirazi kayıt, beyanın hür iradeye dayanmadığını ortaya koyan ve beyan sahibinin iradesinin sakatlandığını gösterdiğinden işlemin hukuki niteliğini değiştiren temel bir unsurdur. Bu yönüyle gümrük idaresine ihtirazi kayıtla yapılan beyanlar için üst makama itiraz edilmelidir.